THA cho math gu bheil An Là againn, oir chan eil mòran eile air an teilidh a b' fhiach a choimhead dàrna turas fiùs nan obraichead BBC iplayer. Nach truagh prògram cho math a chumail am falach air chùl duilleag eadar-lìon BBC Alba a tha doirbh a cleachdadh.
Ro thric chan fhaic thu ach brath Beurla ag ràdh nach eil am prògram seo ri fhaighinn, a dh'aindeoin 's gu bheil e air a shanasachd air duilleagan eile.
Tha e mar gu bheil cuid a' suarachadh BBC Alba a dh'aona ghnothaich, a dh'aindeoin deagh chliù
ann a bhith a' lìbhrigeadh phrògraman làn fiosrachaidh ann an dòighean dìreach, dualchasach, leis an tuigse shònraichte sin as urrainn Gaidhil a thoirt gu cuspair sam bith.
Seall Thuige Seo, far a bheil Dòmhnall Moireasdan a' cumail aoighean air cùrsa dìreach tro thuairisgeul am beatha, a tha an còmhnaidh inntinneach. Chan eil eisimpleir nas fheàrr de "chinn cabadaich" air an teilidh an-dràsta. Dh'fhaodadh Tìr nan Òg a bhith a-cheart cho tarraingeach mura robh cus rudan suarach a' tighinn eadar an neach lìbhrigidh 's an t-aoigh. Dè tha am bàta 's na coinnlean 's a' mhàileid a' toirt dhan phrògram?
Tha Taisdealach a' toirt cothrom do dhaoine bruidhinn mu dheidhinn am beatha, ach ás aonais neach libhrigidh tha e ro fhurasta a dhol air chall.
Tha dà neach lìbhrigidh ge-tà an sàs ann an Sgrìob gu Deas, anns a bheil Aonghas Phàdraig Caimbeul agus Cailean MacIlleathain a' coiseachd tro na h-Eileanan Siar bho Rubha Robhanais gu ruige Miughalaigh. Tha coltas dòchasach air seo ma chumas iad air falbh bho spògan fada roinnean an t-suarachaidh chultaraich aig a' BhBC.
Saoil car son a tha na roinnean sin ann? Chuir mi a' cheist sin ri Kirk Knox bho Roinn a' Bheurlachais agus ri Hugainn Malàrcaidh o Roinn a' Cheilteachaidh. Kirk: "Feumaidh a' Ghàidhlig a bhith nas coltaiche ris a' Bheurla. Tha seo gu sònraichte fìor mu ainmean-àitean. Seall air 'Am Monadh Ruadh'. Cò a thuigeadh gu bheil sin a' ciallachadh Na Cùirn Ghorma? Tha Rà-Thaigh Murcas nas snasaile buileach na 'Ràt Mhurchais', nach eil? 'S tha Gearasdan Uilleim agus Gearasdan Sheòrais fada nas fhasa ri ràdh na 'Gearasdan Dubh Inbhir Lòchaidh' neo 'Dùn Deòrsa'."
Agus Hugainn: "Chan eil facal Gàidhlig no Gaeilge agam ach am 'Póg mo thóin' a chì thu air an lèine-T agam, ach tha mar obair agam a bhith toirt air daoine smaoineachadh – can nuair tha prògram a' tighinn bho thaobh Loch Laomainn neo ma tha cuideigin a' bruidhinn mu dheidhinn Tolasta bho Thuath anns na seann làithean – gur ann ann an taigh seinns 'Èireannach' ann an Dùn Èideann a tha iad. Ach aig a' cheart àm tha againn ri rud sam bith a sheachnadh a tha da-rìribh Èireannach. Bho nach eil mi a' tuigsinn na tha daoine ag ràdh sa Ghàidhlig, tha e nas fhasa dhomh brìgh nam briathran aca a mhùchadh fo phlangaid chomhartail Cheilteach bho chòmhlain chiùil ùra leithid 'Celtic Shroud'."
Aidh, cumaibh na tha Gaidhealach am falach air eagal 's gun èirich an sluagh le fearg nuair a gheibh iad a-mach dìreach cho binn blasta 's a bha an cànan 's an cultar a chaidh a thoirt air falbh bhuapa.
Se sin a' chomhairle a tha Bòrd na Gàidhlig a' leantainn le mygaelic.com, portal ùr na Gàidhlig, mas fhìor, anns nach eil nì sam bith connspaideach ach a' phrìs. Tha coltas air gun deach a dhealbhadh le comataidh de thidsearan sgoile, tha e cho leanabail. Prìomh dhuilleag a-mach air cothroman obrach ann an saoghal na Gàidhlig, le dealbh, chan ann de Ghaidhil ghlan ach de Ghaidhil ghleansach. Ghia …
Ach tha an cathraiche, Art MacCarmaig, deònach a dhol an sàs air loidhne ann an còmhradh ri luchd dèanadais na Gàidhlig – comharradh a tha glè dhòchasach. Tha BnG fiùs air faighinn cuidhteas an companaidh PR Beurla a bha aca agus Ùisdean MacIllinnein a' dèiligeadh ris na meadhanan air an son a-nis.
Is truagh nach b' urrainn do BhBC Alba a leithid a dhèanamh, oir nan robh luchd obrach ceart PR aca aig an taigh cha bhiodh aig an àrd oifigear, Dòmhnall Caimbeul, ri còirichean nan Gaidheal a dhìon gu poblach bho sgrìobhadairean phàipearan naidheachd a chaidh gu buidhnean os-tòraidh ann an Sasainn, salchar an t-saoghail, son beachdan agus naidheachdan suarach mun Ghàidhlig, mar a thachair o chionn goirid.
Ach se na prògraman fhèin a dhearbhas luach an airgid. Gu ruige seo tha cus ath-sgaoilidh agus, nas miosa buileach, cus ath-aithris anns na prògraman fhèin. Air a' Chuan mar eisimpleir. Tè libhrigidh bheòthail, cuspair inntinneach, rannsachadh DNA ann am fir ás na h-eileanan, ach prògram ga shìneadh thairis air sreath sia roinntean fadalach, an stoidhle Sasannach, nuair a bhiodh leth uair a thìde gu leòr.
Mas urrainn do dhithist laoch obair cho mòr 's cho bunaiteach cudromach ri faclair Dwelly a chur air loidhne aig www.dwelly. info gun taic airgid oifigeil sam bith …
